Vandaag zou oud-atlete Foekje Dillema honderd jaar zijn geworden. Ze is de centrale figuur in het grootste schandaal in de Nederlandse atletiek. Was zij een te groot gevaar voor Fanny Blankers-Koen, de Atlete van de Eeuw? De FilmKerk Wolvega werkt aan een nieuwe ode voor de razendsnelle Friezin.

De Ode aan een dode is een serie evenementen waarin bijzondere Friezen door regisseur Steven de Jong en zanger Syb van der Ploeg in de schijnwerpers worden gezet. Zo stond voetbalicoon Abe Lenstra, vooruitlopend op de première van de film Abe, al een paar keer centraal in de knusse FilmKerk in Oldeholtwolde.

Aanvankelijk stond er gisteravond een voorstelling rond sprintster Foekje Dilemma gepland, maar deze is uitgesteld tot Pinksterzondag 16 mei 2027. Het wordt volgens de organisatoren een warm en eigenzinnig in memoriam voor de in 2007 overleden Foekje Dillema, met film, muziek, verhalen, bezinning en ontmoeting. Syb van der Ploeg zal er ook zijn nieuwe Friese song Rin Foekje Rin zingen.

Fanny en Jan Blankers

In de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw was Fanny Blankers-Koen een internationale sportster van ongekende proporties. Tijdens de Olympische Spelen in 1948 (Londen) won zij viermaal goud: op de 100, 200, 80 (horden) en 4 x 100 meter. Ruim vijftig jaar later waren haar prestaties nog altijd goed genoeg om door de internationale atletiekfederatie te worden verkozen tot Atlete van de Eeuw.

In haar sportieve jaren kreeg ze echter vanuit eigen land concurrentie in de persoon van een Friezin, Foekje Dillema. Waar gender momenteel opnieuw volop in de belangstelling staat, was dat in die jaren ook het geval. Maar dan op een geheel andere wijze: er kwam een medische keuring aan te pas om vrouwen van mannen te onderscheiden. En Foekje kwam niet door die keuring, die echter door raadselen is omhuld. Was het Fanny’s man, de invloedrijke trainer Jan Blankers, die de test en uitsluiting arrangeerde? En waarom wenste Fanny ‘niet tegen een verklede vent te lopen’?

Eerherstel

Vandaag is het honderd jaar geleden dat Foekje Dillema werd geboren in Burum (beeld: FilmKerk).

In het boek Het verwoeste leven van Foekje Dillema. De grootste tragedie uit de Nederlandse sportgeschiedenis (2008) heeft Max Dohle uitgeplozen wat er werkelijk gebeurde. Bovendien, zo is te lezen op Dodenakkers.nl, stelde de familie na Foekje’s overlijden door haar gedragen kleding ter beschikking aan het Erasmus Medisch Centrum. Uit DNA-onderzoek bleek dat Foekje zogenaamd ‘mozaïek’ was, maar dat haar extra Y-chromosomen onvoldoende zijn om haar als man te kwalificeren.

Uiteindelijk verleende de Nederlandse Atletiekunie eerherstel aan Foekje en werd het door haar gelopen Nederlandse record op de 200 meter teruggeplaatst op de ranglijst aller tijden. Daarmee werd Foekje postuum gerehabiliteerd als vrouw en aan de familie werd excuses aangeboden voor de onterende seksetest en schorsing.

Ode aan een dode: Foekje Dillema (beeld: Filmkerk).

Polarisatie

Het is de vraag ‘Wie bepaalt wie jij mag zijn?’ die tachtig jaar opnieuw actueel is, volgens De Jong. In een tijd waarin tegenstellingen en polarisatie, ook over gender, vaak de boventoon voeren, kiest de FilmKerk bewust voor verbinding rond het verhaal van Foekje. Film, muziek en kunst kunnen mensen naast elkaar zetten die anders misschien tegenover elkaar staan, aldus De Jong.

“Foekjes verhaal blijft me raken”, vervolgt De Jong. “Juist omdat het eigenlijk heel eenvoudig is: laat mensen zijn wie ze zijn. We hoeven er geen grote woorden aan te geven. Syb en ik willen er op 16 mei een mooie, warme middag van maken met muziek, film en verhalen. En als mensen daarna met iets meer begrip voor elkaar naar huis gaan, zou dat prachtig zijn. We kunnen in deze tijd wel wat meer liefde gebruiken.”

Bij het ene lied van Van der Ploeg blijft het op Pinksterzondag 2027 niet. Er komt er een nieuwe shortfilm, opgebouwd rond unieke gerestaureerde beelden van Foekje. Muziek en film lopen tijdens de middag in elkaar over, met verder een podcast, live-optredens en een Boy George / Culture Club-tribute als kleurrijk muzikaal onderdeel (teruggrijpend op een eerder evenement van De Jong rond Foekje Dillema).

Meer informatie: FilmKerk/Ode Foekje Dillema