“Uiteraard is het erg verdrietig als mensen bedreigd worden of zich bedreigd voelen.” Dat is de eerste reactie van burgemeester Jouke Spoelstra (Westerveld) op ons bericht over de emigratie naar Zweden van twee actievoerders uit Wapserveen. Na de aankondiging van hun vertrek vroegen wij betrokkenen om een reactie.

“Bedreiging wordt in geen enkele situatie getolereerd”, aldus burgemeester Jouke Spoelstra van Westerveld. Toch was dat wat er vaker gebeurde in 2025 bij Rieuwert de Haan (Gifvrij Westerveld) en huisarts Evelien van Soldt, nadat zij zich publiekelijk keerden tegen de sierteelt in hun omgeving.

Het duo vertelde over hun emigratieplannen in de documentaire De boer, de broer, de zus en de ziekte (KRO-NCRV). De twee inwoners van Wapserveen, met een lelieperceel achter hun eigen kavel, spraken zich al eerder uit over de mogelijk schadelijke effecten van de sierteelt nabij woningen en scholen. De daaropvolgende bedreigingen kwamen in de documentair ook aan bod, met als uiteindelijk gevolg dat de twee naar Zweden verhuizen.

Evelien van Soldt en Rieuwert de Haan voeren actie in Westerveld (mei 2025; beeld: RTV Drenthe).

Burgemeester Spoelstra vervolgt zijn reactie: “Uiteraard is er ruimte om het niet met elkaar eens te zijn. Het is natuurlijk niet mogelijk dat we het altijd met elkaar eens zijn, op dezelfde manier naar zaken kijken en dat hoeft ook niet. Maar we mogen wel van elkaar verwachten dat we op een nette manier het gesprek aangaan, dat we elkaar niet de tent uitvechten, verbaal of fysiek. Wanneer er wrijvingen zijn tussen verschillende partijen binnen de gemeente die hoog oplopen ga ik bij voorkeur met beide kanten van de kwestie in gesprek. Mensen kunnen dan hun hart luchten en worden gehoord en tegelijkertijd is er de mogelijkheid om samen te komen tot een manier waarop we op een nette manier een oplossing kunnen vinden of een gesprek kunnen voeren.”

Verschillende reacties actievoerders

Binnen de kringen van actievoerders tegen de sierteelt wordt er op verschillende manieren gereageerd op het vertrek. Geert Starre (Natuurbeschermingswacht Meppel) wilde niet specifiek reageren, terwijl Frans Rooijers, voorzitter van actiegroep Meten=Weten, zei: “Het is zeer treurig dat er zo is omgegaan met een huisarts die zich ernstig zorgen maakt over de gezondheid in onze plattelandsgemeente. Evelien van Soldt heeft een zeer degelijk en net betoog gehouden op diverse plaatsen, onder andere in een vergadering van de Provinciale Staten. Hoe een deel van de agrarische sector hierop gereageerd heeft, is vergelijkbaar met hoe op de hele discussie over de maatschappelijke effecten van de landbouw en veeteelt wordt gereageerd. Een echte discussie is niet mogelijk”

Actievoeren: andere aanpak

In de aangrenzende gemeente Steenwijkerland heeft Diny van den Bout uit De Pol vlakbij haar huis te maken gekregen met sierteelt van landbouwer Jack Bergsma uit Boijl (ook aan het woord in de tv-documentaire). Zij was initiator van de actiegroep Platform Buitenlui en reageert: “Het is ongelooflijk pijnlijk dat er op deze manier wordt omgegaan met mensen. Ik heb Evelien van Soldt als een integer, warm mens leren kennen. Ze kiezen nu in plaats van ‘strijden tegen’ voor ‘bijdragen aan’. Dat gun ik ze en dat is ook precies wat wij met ons Platform voorstaan.”

“Van 1967 tot 1987”, gaat Van den Bout verder, “heb ik heel veel actie gevoerd en dat leverde per saldo niets op. Ik heb me na mijn verhuizing naar De Pol voorgenomen om nooit meer actie te voeren. Toen hier de lelieteelt kwam, wilde ik wel een bijdrage leveren, maar niet meer actievoeren. Ik ben er echt van overtuigd dat we er met elkaar moeten en kunnen uitkomen.”

…artikel gaat hieronder verder…

Wijsheid van het collectief

“Wachten op de politiek heeft geen enkele zin”, stelt Van den Bout. “De politiek dient toch met name de belangen van aandeelhouders, zoals economische groei en winstmaximalisatie. Actievoeren om een politieke verandering te bewerkstelligen voelt voor mij als water naar de zee dragen. Maar ik ben wel overtuigd van de wijsheid van het collectief door met elkaar het gesprek aan te gaan, samen oplossingen te vinden voor problemen die tot nu toe nooit zijn aangepakt en daar dringend om vragen. Wij zorgen er ook voor dat het leuk blijft om te doen. We voeren gesprekken met boeren, waarbij het belangrijkste is om het inspirerend te houden en niet in de kramp te schieten en een actiegroep te worden. Onze ervaringen zijn dus totaal anders dan die in Drenthe”, besluit Van den Bout.

‘Intimiderend gedrag’

Over die ervaringen vertelt Van Rooijen: “Wij krijgen ook weleens brieven en emails van diverse personen die ons van alles verwensen, en we kijken niet te veel op de sociale media. Actievoeren is nodig om de gezondheid van mens en natuur serieus te behartigen. Het is treurig dat een deel van de agrarische sector een discussie niet aandurft en met intimiderend gedrag denkt het eigen gelijk te kunnen halen. De kennis over de schade aan natuur en gezondheid wordt steeds duidelijker. Alleen kennis verandert echter niets, actievoeren is daarom nodig.”

We ontvingen ook een reactie van een woordvoerder van de Dorpsgemeenschap Wapserveen: “We betreuren het als meningsverschillen uitlopen op een ernstig conflict. Het gebruik van chemie bij de lelieteelt blijkt zo’n emotioneel onderwerp te zijn, waar escalatie vaker voorkomt. Beide partijen voelen zich aangetast in hun bestaansrecht, waardoor emoties hoog oplopen. In de gemeente Westerveld zijn veel pogingen ondernomen om partijen door middel van gesprek tot een werkbare oplossing te laten komen. Helaas waren deze gesprekken zonder resultaat. De ervaring leert dus dat bemiddeling niet lukt. Daar waar mogelijk probeert de omgeving te de-escaleren en bij serieuze bedreigingen zijn politie en welzijnsorganisaties de aangewezen partijen.”

‘Verantwoordelijkheid politiek’

Vanuit politiek Westerveld is het Romke de Vries (PRO) die stelt: “Deze discussie speelt al twintig jaar in onze gemeente en uit een representatieve peiling onder inwoners uit Westerveld in 2024 blijkt dat meer dan de helft zich zorgen maakt over de gevolgen van bestrijdingsmiddelen voor hun gezondheid. Sindsdien is de discussie alleen maar verder verhard. De gemeente maakt geen duidelijke keuze en daardoor blijft de discussie voortduren en neemt de onrust toe.”

“Als inwoners er samen niet uitkomen”, vervolgt De Vries, “is het aan de overheid om een knoop door te hakken. Inwoners kunnen nergens anders terecht dan bij hun overheid. Ze moeten erop kunnen vertrouwen dat hun gemeente verantwoordelijkheid neemt voor hun gezondheid.”

De Vries hoopte daarom op maatregelen van de gemeenteraad, maar die discussie liep vorige week heel anders af. Hilbert Stel (VVD) wilde niet reageren op onze vragen en verwees naar de reactie van de burgemeester. Stel meldde ons: “Een inhoudelijke reactie op basis van veiligheid laat ik graag over aan de burgemeester. Verder is de keuze om te emigreren een privéaangelegenheid.”

Dat laatste vindt ook de woordvoerder van LTO Noord: “Wij reageren niet op persoonlijke motivaties om te emigreren. Die zijn voor rekening van de betrokkenen, maar het is niet aan ons om daar iets van te vinden.” Twee telers uit Vledder en Boijl die we om een reactie vroegen, hebben niet op onze vragen gereageerd.