Nieuw onderzoek van het Nationaal Park Weerribben-Wieden moet uitwijzen hoeveel PFAS er in eieren van hobbykippen in Steenwijkerland zitten. Zijn onze scharrelende kippen dan toch minder ‘onschuldig’ dan we denken?

PFAS, het klinkt al verkeerd en dat is het ook. Langdurige blootstelling aan hoge hoeveelheden van deze stoffen kan schadelijk zijn voor de gezondheid. De stoffen kunnen het immuunsysteem aantasten, de werking van de lever en nieren verstoren en het risico op bepaalde vormen van kanker vergroten.

De afkorting PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen: een grote groep door mensen gemaakte chemische stoffen die nauwelijks afbreken in het milieu. Juist daarom zijn ze zo handig in gebruik. Ze maken producten water-, vet- en vuilafstotend. Fijn voor je pan, minder fijn voor jezelf. Want via onder meer de industrie, afvalwater en blusschuim zijn PFAS terechtgekomen in de bodem, het grondwater, het oppervlaktewater en uiteindelijk ook in onze voedselketen. En dus ook in de eieren van onze hobbykippen.

Veel opgaven

Er is veel animo voor het onderzoek naar hobbykippen (foto: Pexels).

Een nieuw onderzoek dat nu wordt uitgevoerd door het Nationaal Park moet uitwijzen hoeveel PFAS er nou echt in die eieren zitten. Het onderzoek is geen aanval op je broodje ei, pannenkoek of zelfgebakken taart. De organisatie wil vooral meer duidelijkheid krijgen, nadat eerder PFAS werden aangetroffen in eieren van hobbykippen in Wetering.

In het onderzoek was plek voor maximaal dertig deelnemers, maar er meldden zich ruim zestig mensen aan. De organisatie moest daarom een selectie maken. “Daarover waren we positief verrast. Het laat wel zien dat het onderwerp leeft”, vertelt Eelke Lenstra, projectleider Natuur en Landschap en dus ook projectleider van dit onderzoek. Ze merkte dat er nog weleens wordt gedacht dat het hier, in een natuurlijke omgeving, niet zo’n vaart zal lopen met die PFAS. “We willen onderzoeken of dat beeld klopt.”

Bij de aanmelding konden inwoners via een formulier onder meer aangeven hoeveel kippen ze hebben en of die buiten lopen, op bijvoorbeeld een onverharde grond. De dertig geselecteerde deelnemers komen uit 23 verschillende dorpen en buurtschappen, verspreid over de gemeente Steenwijkerland.

In de onderzoeksperiode worden de eieren bij de deelnemers opgehaald. “We verzamelen de eieren vervolgens in Steenwijk en daar haalt Normec, het laboratorium dat het onderzoek uitvoert, de eieren op.” De resultaten worden richting het einde van het jaar verwacht.

Een-op-een

‘Eieren uit de supermarkt zijn niet per se in alle opzichten beter’ (foto: Pexels).

Dat PFAS hier voorkomen, is al een tijdje duidelijk. “We hadden alleen nog geen gemeentebreed beeld van de situatie in Steenwijkerland. Uit de reacties van inwoners merkten we dat het onderwerp leeft. Daarom wilden we nu verkennen hoe de situatie er in de gemeente voorstaat.”

Uitspraken over hoe die PFAS hier terechtkomen, kan en wil Eelke niet doen. Wel wordt er samengewerkt met de Provincie Overijssel, die onderzoek doet naar mogelijke PFAS-hotspots. Aan de resultaten van het eierenonderzoek kunnen dan ook niet zomaar conclusies worden verbonden over de vervuiling van de omgeving. “De hoeveelheid PFAS die je in eieren aantreft, zegt niet één-op-één iets over de hoeveelheid PFAS in de bodem of het water.”

Kloppend beeld

Dus wat kun je dan wel uit het onderzoek halen? “Je kunt vaststellen of er PFAS in de eieren zitten en onderzoeken welke PFAS-verbindingen aanwezig zijn. Als de waarden erg hoog zijn, kan dat aanleiding zijn voor vervolgonderzoek. De resultaten geven inwoners ook informatie over welke PFAS en hoeveel PFAS er in de eieren zitten. Stoffen die ze anders misschien zouden hebben gegeten. Maar we doen verder geen uitspraken over gezondheid.”

Het RIVM adviseert om geen eieren van hobbykippen meer te eten en in plaats daarvan eieren uit de supermarkt te kopen. Wat is het verschil? Waarom zouden eieren uit de supermarkt een betere keuze zijn dan van een Steenwijkerlandse hobbykip? “Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn”, aldus Eelke, “is het juist goed als kippen buiten kunnen lopen. Dat maakt de situatie ingewikkeld. Kippen die buiten scharrelen, kunnen wormen eten. Wormen nemen PFAS uit de bodem op, kippen krijgen die stoffen vervolgens binnen wanneer ze de wormen eten en daardoor kunnen die stoffen zich ophopen in de kip en de eieren. Dat betekent echter niet per se dat eieren uit de supermarkt in alle opzichten beter zijn.”

Eind dit jaar weten we hoeveel PFAS-ophoping er in de eieren van onze misschien toch niet zo ‘onschuldige’ hobbykippen zit.