De Tridentijnse mis die pastor Harry van der Vegt bijna dagelijks in Steenwijkerwold viert, is vandaag niet welkom in de Sint-Pietersbasiliek. Op bedevaart in Vaticaanstad moet Van der Vegt met zijn medestanders van de paus uitwijken naar een andere kerk. “Ik word beschouwd als een vreemde vogel.” Wat is er toch loos in de Rooms-Katholieke Kerk?

Waar de huidige paus Leo XIV meer in het nieuws is vanwege zijn medische perikelen en buitenlandse reizen, heeft hij het binnen zijn kerkgemeenschap ook zwaar. Zo zorgde de paus deze zomer zelfs voor de excommunicatie van het Priesterbroederschap Pius X; een soort verbanning waarover wij eerder schreven. Pius X verzet zich al decennia tegen modernisering van de RK Kerk.

Een van de stokpaardjes van die beweging is de traditionele Tridentijnse mis in het Latijn. Deze katholieke dienst is in Nederland niet meer al te vaak te zien, maar wel elke dag in de Sint-Andreaskerk in Steenwijkerwold (ook op het YouTube-kanaal Tridentijnsemisnoordnederland). De voorganger, pastor Harry van der Vegt, is geen lid van Pius X, maar toonde eerder wel veel begrip voor hun standpunten.

De gepensioneerde Van der Vegt is vooral een warm pleitbezorger van die aloude kerkgang. Zo warm zelfs dat hij er momenteel een soort pelgrimstocht voor maakt. Dit weekend komen de internationale aanhangers van die Tridentijnse mis bijeen voor een bedevaart in Vaticaanstad, met als hoogtepunt de jaarlijkse viering zelf.
Die mis is dit jaar echter verbannen uit de Sint-Pietersbasiliek. Wel mogen Van der Vegt en zijn medestanders eerst in gebed gaan in deze centrale kerk van het Vaticaan, maar de mis zelf moet een paar uur later elders worden gehouden (basiliek van Santa Maria Maggiore).

Rehabilitatie

De Tridentijnse mis is de traditionele viering, zoals die tot 1962 de standaard was in de RK Kerk. In dat jaar voerde het Vaticaan een rigoureuze modernisering door. Bij een deel van de katholieke geestelijken viel die koerswijziging niet bepaald in goede aarde. Beleidswijzigingen van diverse pausen zorgden later voor enige rehabilitatie van de Tridentijnse mis. Zo schiep paus Benedictus XVI in 2007 meer ruimte voor de viering van deze liturgie en als dank daarvoor organiseert de beweging Summarum Pontificum de jaarlijkse bedevaart naar Vaticaanstad.

Van der Vegt vertelde eerder dat hij deze mis onder meer aanhangt vanwege het gebruik van het Latijn. Van der Vegt: “Het Latijn is het beste vervoermiddel om van A naar B te komen. Het is een heilige, heldere taal, die praktisch onveranderlijk is. Dat maar weinig mensen die taal kennen, daar gaat het niet om! De liturgie moet mensen het mysterie binnenleiden en taal is daarbij een hulpmiddel.”

Opmerkelijke riten

De Tridentijnse mis kent diverse, soms opmerkelijke riten, met enkele specifieke bewegingen. Zo kijken de kerkgangers vooral naar de rug van de priester. Op een bepaald moment houdt een misdienaar de kazuifel van de priester omhoog, terwijl de misdienaar (of acoliet) met de andere hand een misbel laat rinkelen. Zo zou de priester, dacht men eeuwen geleden, zijn armen hoger kunnen heffen, waardoor gelovigen in de kerk de hostie en de kelk beter kunnen zien.
Dat was wellicht logisch in vroeger tijden, toen de RK Kerk het centrum van het leven vormde en volle kerken gemeengoed waren. Bij de dagelijkse dienst in Steenwijkerwold, heeft Van der Vegt zelf al eens aangegeven, zijn vaak helemaal geen kerkgangers aanwezig.

Een van de riten van de Tridentijnse mis (beeld: YouTube/Tridentijnsemisnoordnederland).

Kerkstrijd

Dat deze Tridentijnse mis vandaag naar een andere kerk moet uitwijken, houdt mogelijk verband met de excommunicatie van Pius X. Gevraagd naar de perikelen, die Van der Vegt duidelijk raken, koppelde hij het verbod van vandaag direct aan de excommunicatie van Pius X. Volgens het goed ingevoerde AdVaticanum is er voor het verbod van vandaag een andere reden. En die schuilt in het feit dat de jaarlijkse dienst in 2025 – toen voor het eerst weer in de Sint-Pietersbasiliek – te triomfantelijk werd gevierd.

De kerkstrijd, zo is op te maken uit diverse katholieke fora en bronnen, gaat veel meer over het kerkelijk gezag. Daarbij doemt een beeld op van intense religieuze en juridische haarkloverij. Het is een debat dat tot een nieuwe uitbarsting kwam door de wijding van vier nieuwe bisschoppen binnen de Priesterbroederschap Pius X, zónder toestemming van de paus (op 1 juli in het Zwitserse Écône). Een dag later gevolgd door de excommunicatie.

Het is een kerkstrijd die Van der Vegt vrijwel continu bezighoudt en vaak in zijn preken terugkeert. Die dagelijkse preken zijn overigens wel in het Nederlands te beluisteren en Van der Vegt staat daarbij met het gezicht naar de al dan niet aanwezige gelovigen (en de camera).

‘Vreemde vogel’

Er zijn vaak stevige kritische noten te horen in die preken, zoals ‘Niemand kan twee heren dienen’ en ook ‘Er is niet veel liefde tot God in deze parochie’. Ook de duivel wordt met grote regelmaat ten tonele gevoerd. Dat er in en buiten zijn parochie in Steenwijkerwold ook kritisch naar zijn optredens wordt gekeken, blijkt uit de preek van Van der Vegt op 14 oktober:
“Het gekke is dat ik word beschouwd als een vreemde vogel. Zoals door de mensen van Pius X, die mij met argwaan bekijken, ‘want hij leest wel de Tridentijnse mis, maar meent hij het ook allemaal?’. De Sint Petrusbroederschap bekijkt mij ook met argwaan, ‘want hij is niet een van ons’. Af en toe krijg ik die vragen ook via telefoon of internet. ‘Waar sta je?’ Alsof waar je staat, bepalend is.”

“Ik sta midden in de Kerk”, vervolgt Van der Vegt op YouTube. “In eenheid met de bisschop en in eenheid met de paus. In eenheid met het gezag binnen de Kerk, welke paus ook de zetel bekleedt. We moeten kijken naar eenheid in de Kerk en eenheid in het geloof. Want het gaat om, zoals Petrus heeft geschreven, een enorm mooi, onbederfelijk cadeau. Het is de Heer die ons de weg wijst en ook de middelen geeft. Laten we oppassen dat we (niet) eigen middelen creëren om andere mensen daarmee de maat te nemen.”

Vandaag is die eenheid in Vaticaanstad ver te zoeken. Ondertussen wacht Pius X nog op een reactie van paus Leo XIV op het bezwaar tegen de excommunicatie van de beweging en haar volgers.

Bronnen: NOS, AdVaticanum, YouTube